bLOGS

HOKJESGEEST


Hokjes zijn overal. In Nederland zijn we er zelfs trots op: alles netjes ingedeeld, geordend en gelabeld. Zodra iemand gedrag vertoont dat afwijkt van de norm, komt er een specialist langs met een sticker. ADHD, ASS, HSP, ODD, noem maar op. Het klinkt alsof we mensen beter begrijpen, maar de vraag is: wie heeft hier eigenlijk baat bij?

Het systeem in elk geval wel. Scholen kunnen hun zorgdossiers vullen en subsidies aanvragen. Hulpverleners kunnen trajecten opstarten. De farmaceutische industrie verdient miljarden aan pillen die zogenaamd rust en focus brengen. En ouders krijgen een verklaring waarmee ze zich staande kunnen houden in een maatschappij die steeds minder ruimte laat voor verschil. Het label biedt orde en houvast, maar voor wie? Voor het kind, of voor het systeem?


Hokjesgeest – Van label naar blauwdruk


Nederland leeft van hokjes. Zodra iemand zich net even anders gedraagt of buiten de norm valt, plakken we er een label op. ADHD, ASS, HSP, ODD er is altijd wel een afkorting beschikbaar. Het geeft de illusie dat we grip hebben en weten wat er speelt.

Voor scholen betekent een label dat een kind op de zorglijst komt. Dan volgen subsidies, extra uren en trajectplannen. Voor de hulpverlening betekent het dat er protocollen en behandelplannen kunnen worden geopend. Alles keurig volgens de regels, alles netjes verantwoord in het dossier. Voor de farmaceutische industrie is elk klaslokaal een verdienmodel. In 2023 kregen 148.365 kinderen en jongeren tot 25 jaar in Nederland ADHD-medicatie – bijna drie keer zoveel als in 2006. In de leeftijd van 10 tot 15 jaar gebruikt inmiddels 5,2% medicatie, waarvan 7,3% van de jongens en 3,0% van de meisjes (Nederlands Jeugdinstituut).

Voor ouders en leraren voelt een label vaak als opluchting. Eindelijk een verklaring. Eindelijk een naam. Maar die opluchting is misleidend. Want voor het kind verandert er nauwelijks iets, behalve dat het nu een dossiernummer heeft. Jongeren verschuilen zich achter hun diagnose  “Ik heb ADHD, dus zo ben ik” of ze belanden in een eindeloze wachtkamer waarin artsen en coaches moeten bepalen wat er wel of niet mogelijk is. Het systeem tevreden, iedereen gerustgesteld.

Hokjes scheppen orde voor het systeem. Voor de mens blijft er vooral minder ruimte over om te ademen en om zichzelf te zijn. We worden een karikatuur die iemand anders heeft bedacht. En wat daaruit voortvloeit is nóg meer zorgvraag voor jongeren, gezinnen, eigenlijk voor iedereen. Als we willen dat ieder mens zichzelf mag zijn, dan begint dat bij jezelf.

VOOR WIE WERKT DIT?


Nederland is dol op hokjes. Zodra iemand zich anders gedraagt of niet binnen de norm past, komt er een label. ADHD, ASS, HSP, ODD.

De afkortingen vliegen je om de oren. Ze geven het gevoel dat er grip is, dat we weten wat er speelt.

Voor scholen betekent een label dat een kind op de zorglijst komt en dat er subsidies vrijkomen. Voor de hulpverlening opent het de deur naar protocollen, behandelplannen en rapportages. Voor de farmaceutische industrie zijn klaslokalen winstgebieden: in 2023 kregen 148.365 kinderen en jongeren tot 25 jaar ADHD-medicatie, bijna drie keer zoveel als in 2006. Voor ouders en leraren voelt het vaak als opluchting: eindelijk een verklaring, eindelijk orde.

Maar laten we eerlijk zijn: die orde is systeemorde. Het geeft rust aan dossiers, niet aan mensen.

Voor de mens blijft er veel minder ruimte om te ademen en om zichzelf te zijn. We worden een karikatuur die iemand anders heeft bedacht. Wat hieruit voortvloeit, is nog meer zorgvraag – voor jongeren, gezinnen, eigenlijk voor iedereen. Als we willen dat ieder mens zichzelf mag zijn, dan begint dat bij jezelf.

Mijn diagnose op latere leeftijd


Mijn eigen label kwam pas op mijn 45ste: ADHD. Bij vrouwen wordt het vaak later of helemaal niet gezien. Wij compenseren, nemen taken over, presteren extra. Ik deed op mijn werk gerust tien dingen tegelijk. Altijd oplettend, altijd bezig. Ik zag alles en raakte uitgeput omdat ik niet begreep waarom anderen taken lieten liggen of zoveel trager waren.

Toen de diagnose kwam, dacht ik zelfs: mooi, nu kan ik zeggen dat ik ADHD heb. Het gaf erkenning en rust naar buiten toe. Voor mij voelde het dubbel. Een hokje kan opluchten, maar het blijft een hokje.

Pillen heb ik nooit genomen. Niet omdat ik het niet mocht, maar omdat ik niet wilde veranderen. Ik wilde mezelf begrijpen.

Boris en het label autisme


Ook mijn zoon kreeg een label: “licht autisme-spectrum.” Pure bullshit. Hij kijkt anders, dat klopt. Maar hij kijkt scherper, dieper, stelt vragen die buiten het boekje vallen en ziet verbanden die anderen missen. In een schoolsysteem dat vooral waarde hecht aan aanpassen en stilzitten, wordt dat als afwijkend bestempeld. Voor mij is het juist zijn grootste kracht.

En precies dáár zit de kern van de hokjesgeest. Wat het systeem als probleem ziet, is vaak de spiegel die laat zien waar het schuurt. Boris laat zien waar de wereld vastloopt in regels en verwachtingen. In plaats van te luisteren naar die spiegel, plakt men er een etiket op.

SPOT-ON DESIGN ALS OPENBARING

ADHD


Pas toen ik mijn eigen Spot-On Design las, viel alles op zijn plek. Daar zag ik zwart op wit wat jarenlang ADHD werd genoemd en het was alsof ik eindelijk mijn handleiding las.

Ik ben een Pure Generator met profiel 3/5 en single definitie. Dat betekent dat mijn energie als een motor werkt: zodra er een echte “ja” is, gaat hij voluit aan. Zodra iets niet klopt, droogt die motor op. Voor anderen lijkt dat wisselvallig, voor mij is het mijn natuurlijke ritme. Mijn profiel 3/5 vertelt dat ik hier ben om te onderzoeken, uit te proberen en door eigen ervaring te leren wat klopt. Dat gaat gepaard met vallen en opstaan, maar juist daardoor zie ik wat echt werkt.

Mijn brein is actief: ik ben altijd alert, altijd verbanden aan het leggen. En met een hoge bepaling functioneer ik het best in actie. Stilstand voelt voor mij als stilvallen. Mijn cognitie is reuk ,ik voel direct of iets zuiver is of niet. En mijn omgevingstype bergen-actief laat zien dat ik eerst overzicht nodig heb en daarna direct in beweging kom.

Daarbij spelen mijn kanalen een grote rol:

  • Kanaal 18–58 (Oordeel)
    Dit is mijn scherpe blik. Ik zie direct waar iets scheef loopt, waar spanning zit of waar verbetering mogelijk is. Voor anderen kan dat streng of lastig overkomen, maar het is mijn vermogen om situaties en systemen zuiver af te stellen. Ik kan niet doen alsof iets klopt als ik voel dat het niet klopt. Dat maakt mij confronterend, maar ook betrouwbaar.
  • Kanaal 29–46 (Ontdekken)
    Dit kanaal maakt dat ik all-in ga zodra ik ergens een echte “ja” voel. Ik kan mij helemaal overgeven aan een ervaring of een project. Voor de buitenwereld lijkt dat impulsief, maar voor mij is het trouw blijven aan wat mij energie geeft. Het leert mij ook: ik hoef niet alles te doen, alleen datgene waar mijn lijf volmondig op reageert.
  • Kanaal 9–52 (Concentratie)
    Dit is mijn vermogen om mij diep te focussen. Ik kan mij vastbijten in details en patronen totdat de kern zichtbaar wordt. Voor de buitenwereld lijkt dat intens, maar het is mijn manier om helderheid te scheppen. Juist doordat ik zo lang kan blijven kijken, ontdek ik wat anderen missen.

Alles wat ooit ADHD werd genoemd. Druk, chaotisch, intens ,stond gewoon in mijn chart. Geen stoornis, maar een blauwdruk.




AUTISME


Ook bij Boris liet het systeem zich horen. Hij kreeg het stempel “licht autisme-spectrum.” Een keurige term in een rapport, maar in de praktijk betekent het dat een jongere vastgezet wordt in een beeld dat nooit de volle waarheid vangt. Wie echt naar zijn blauwdruk kijkt, ziet geen stoornis maar een jongen met een uitzonderlijke manier van kijken, voelen en begrijpen.

Boris is een Emotionele Projector met profiel 3/5 en een drievoudige gespleten definitie. Dat betekent dat hij hier niet is om alles zelf te doen, maar om richting te geven. Hij leest anderen als een open boek en weet intuïtief welke beweging klopt. Zijn autoriteit is emotioneel, waardoor zijn beslissingen dieper en wijzer worden als hij de tijd neemt om zijn gevoelens te doorleven.

Zijn brein is actief en zijn bepaling heet. Dat maakt hem intens en aanwezig, altijd bezig met verbanden leggen en gevoed door passie en drive. Zijn cognitie is reuk, wat betekent dat hij feilloos aanvoelt of iets klopt of niet. Net als ik heeft hij bergen-actief als omgevingstype. Hij floreert op plekken waar hij overzicht kan nemen en daarna in beweging kan komen.

Zijn kanalen kleuren dit alles verder in. Kanaal 37–40 laat zien dat hij een natuurlijke voelsprieten heeft voor gemeenschap en verbinding. Hij voelt direct wanneer relaties gezond zijn en wanneer er breuken ontstaan. Hij herkent loyaliteit en weet waar harmonie te herstellen valt.

Kanaal 01–08 maakt hem tot een bron van inspiratie. Hij draagt een originele stem en brengt iets nieuws en authentieks in elke omgeving. Dit kanaal nodigt hem uit om zijn eigen manier van denken en kijken uit te spreken, juist omdat anderen daardoor wakker geschud worden.

Kanaal 46–63 geeft hem een logisch onderzoekend vermogen. Hij ziet patronen waar anderen doorheen lopen zonder stil te staan. Hij kan verbanden leggen tussen ervaringen en inzichten en zo duidelijk maken wat kloppend en duurzaam is.

Noem dat autisme? Of noem het een jongen die de wereld bekijkt met een lens die scherper is dan men gewend is?

Boris laat zien waar systemen wringen. Hij voelt de spanning, stelt de vragen die anderen vermijden en legt verbanden die buiten de norm vallen. Waar het systeem een label plakt, toont zijn chart een blauwdruk vol potentie.

Van hokje naar mens

Mijn diagnose en het label van Boris lieten zien hoe snel we mensen reduceren tot een afkorting. Hokjes geven systemen orde, maar voor de mens wordt de ruimte steeds kleiner. Ons Spot-On Design liet zien wat er werkelijk speelt: geen stoornis, maar een blauwdruk. Geen beperking, maar richting.

En stel je nu eens voor dat we vaker in de spiegel kijken. Dat we verantwoordelijkheid nemen voor ons eigen gedrag en onszelf beter leren kennen. Dat we elkaar zien zoals we werkelijk zijn, met alle verschillen, eigenaardigheden en talenten. Iedereen is uniek. Als we daar rekening mee houden, scheelt dat een wereld aan zorg, frustratie en ellende.

Stop met etiketten. Begin met kijken.